Gletsjers van IJsland: een complete gids

Niets confronteert u zo direct met de kracht en uitgestrektheid van de natuur als de gletsjers van IJsland.

Deze extreme landschappen met hun dramatische vormen en texturen trekken elk jaar duizenden bezoekers van over de hele wereld, die reizen om de adembenemende omvang en schoonheid van de gletsjers en de omliggende ijsformaties te aanschouwen.

Gletsjers ontstaan wanneer laag na laag niet-smeltende sneeuwval samendrukt tot ijs en zich over honderden jaren ophoopt. Het enorme gewicht, de zwaartekracht en de aanwezigheid van smeltwater trekken deze gletsjers langzaam naar beneden en over de ondergrond – tussen enkele centimeters tot enkele meters per dag. 

U hebt misschien wel eens gehoord van enkele van de beroemdste gletsjers van IJsland, waaronder Vatnajökull (de grootste ijskap van het land) of Eyjafjallajökull, de moeilijk uit te spreken gletsjer en stratovulkaan waarvan de uitbarsting in 2010 het wereldwijde luchtverkeer lamlegde.

Maar in IJsland zijn nog veel meer gletsjers en prachtige gletsjerelementen, waaronder meren, rivieren en lagunes, die net zo indrukwekkend zijn als de machtige ijskappen zelf.

Ontdek, voordat u naar het land van vuur en ijs reist, de schoonheid, diversiteit en kenmerkende eigenschappen van de gletsjers van IJsland en lees hoe u deze het beste kunt verkennen.

Er zijn ongeveer 269 gletsjers in IJsland die ongeveer 10% van het totale landoppervlak van het land beslaan. De gletsjers variëren in vorm, grootte en samenstelling, van de vlakkere topografieën van ijskappen tot de rivierachtige patronen van dalgletsjers.

Het gletsjerlandschap van IJsland is veel rijker dan alleen ijskappen en gletsjeruitlopers. Er is een indrukwekkende verscheidenheid aan ijsformaties die zowel door het omringende landschap worden uitgeslepen als erdoor worden gevormd.

Het kan handig zijn om meer te weten over de verschillende gletsjerformaties, zodat u tijdens uw verblijf in IJsland zoveel mogelijk verschillende locaties kunt bezoeken en bezienswaardigheden kunt zien. Let op de volgende kenmerken:

• Berggletsjers: Deze bestaan uit sneeuw en ijs en vormen zich hoog in de omliggende bergen.
• Rotsgletsjers: Dit type gletsjer bestaat uit een mengsel van gesteente en ijs, wat zorgt voor een bruingrijze kleur. Door deze samenstelling beweegt de rotsgletsjer ook langzamer en ontstaat er een tongachtige vorm wanneer de gletsjer langs de berghelling naar beneden glijdt.
• Valleigletsjers: Dit waren ooit rivieren en ze volgen de contouren van de vallei, soms vele kilometers lang.
• Gletsjeruitlopers: Hier strekt het ijs zich uit vanaf een ijskap in een langzaam bewegende, rivierachtige vorm.
• Gletsjermeren: Deze meren ontstaan wanneer gletsjerwater zich verzamelt in laaggelegen delen van het landschap.
• Gletsjerrivieren: De gletsjerrivieren van IJsland worden ook gevormd door gesmolten gletsjerijs, maar deze stromen naar beneden en bevatten grote hoeveelheden sediment dat door de waterstroom wordt meegevoerd.
• Lagunes: Een gletsjerlagune is een soort meer dat zich vormt in een laaggelegen gebied dat achterblijft wanneer een gletsjer smelt en zich terugtrekt, waarbij het resulterende gat zich vult met smeltwater – en vaak ook met ijsbergen.
• Grotten of ijsgrotten: Grotten ontstaan wanneer de stroming van water of lucht een ruimte in de gletsjer uitholt. Van binnen hebben ze een prachtige blauwe kleur en het smeltwater dat zich in deze ruimte bevindt, kan ook interessante ijsformaties in de grot creëren.

De meeste gletsjers van IJsland bevinden zich in het zuidelijke deel van het land, met de grootste concentratie gletsjers, uitlopers en gletsjerlagunes in het zuidoosten dankzij de kolossale ijzige massa van de Vatnajökull.

Als u naar een kaart van de gletsjers van IJsland kijkt, ziet u dat Hofsjökull, Langjökull en een groot deel van Vatnajökull meer centraal gelegen zijn, terwijl Eyjafjallajökull en Mýrdalsjokull (met zijn bekende uitlopende gletsjer, Sólheimajökull) aan de zuidkust liggen. Een uitdagendere reis naar Drangajökull brengt u de wildernis van de afgelegen Westfjorden in, terwijl Snæfellsjökull op het westelijkste punt van het schiereiland Snæfellsnes ligt.

Het schilderachtige schiereiland Tröllaskagi in Noord-IJsland herbergt een steil gebergte van ongeveer 150 km² en bevat 150 kleine gletsjers op en tussen de toppen.

Het dramatische, steeds veranderende landschap van IJsland is niet alleen een trekpleister vanwege zijn fascinerende schoonheid. De ijzige vulkanische toppen, spleten en grotten bieden ook mogelijkheden voor ongelooflijke avonturen zoals gletsjerwandelingen, een tocht op een sneeuwscooter en het verkennen van ijsgrotten.

Zoals u hebt kunnen lezen, zijn er veel verschillende soorten gletsjers in IJsland, die elk iets unieks te bieden hebben.

Voor wie op zoek is naar een spectaculaire expeditie, biedt een wandeling over de enorme ijskappen van Vatnajökull, Langjökull en Hofsjökull de kans om de verbazingwekkende omvang van het gletsjerlandschap van IJsland met eigen ogen te aanschouwen. Maar de uitopers van de gletsjers zijn voor de meeste bezoekers beter toegankelijk en bieden de ook mogelijkheid om gletsjerwandelingen te maken en andere activiteiten te doen, zoals het verkennen van ijsgrotten.

Als mensen het hebben over de ‘blauwe gletsjer’ van IJsland, bedoelen ze waarschijnlijk de Vatnajökull-gletsjer en de bijbehorende ijsgrotten. Binnen in de ijsgrotten hebben de wanden een betoverende kristalblauwe kleur.

Het is belangrijk om te onthouden dat het enkele uren kan duren om elke gletsjer te bereiken en te verkennen. Het is dus niet alleen de gletsjer zelf die ervoor zorgt dat het de ‘beste’ is, maar ook de reis ernaartoe en alles wat deze te bieden heeft.

Hieronder vindt u een overzicht van de belangrijkste gletsjers die u in IJsland kunt bezoeken. Klik op de kaarten voor meer informatie over elke gletsjer.

Voor de eerste keer naar IJsland vereist wat meer voorbereiding. Naast wat u kunt zien en doen, wilt u natuurlijk ook weten hoe het daar aanvoelt en wat u kunt doen om uw ervaring op de gletsjer nog mooier te maken.

De miljoenen jaren lange geschiedenis van gletsjers in IJsland is bijna net zo indrukwekkend als de formaties zelf.  

Onder het ijs is IJsland bijna volledig opgebouwd uit vulkanisch gesteente, dat zich sinds het Mioceen, 23 miljoen tot 5 miljoen jaar geleden, heeft opgebouwd.

In het Plioceen, dat ongeveer 5 tot 2,6 miljoen jaar geleden volgde, begon door een periode van klimaatverkoeling de vorming van de gletsjers op IJsland.

In de daaropvolgende ijstijd (het Pleistoceen) hebben ongeveer 20 glaciale episodes het landschap van IJsland beïnvloed, waardoor het bergachtige, ruige en ijzige landschap is ontstaan. Dit omvat de gletsjers die je vandaag de dag ziet, zoals Vatnajökull, maar ook de valleien, bergkammen en fjorden.

Helaas blijft geen enkel natuurwonder van de wereld gespaard van menselijke invloed, en ook in IJsland zijn de gevolgen van klimaatverandering merkbaar.

Het veranderende landschap is zichtbaar door de terugtrekkende gletsjers van IJsland en de nieuwe en diepere lagunes die zijn ontstaan door stijgende temperaturen en smeltend ijs.

Zo is Jökulsárlón, de beroemde gletsjerlagune in het zuidoosten van het eiland, gevormd uit deze periode van snel smeltende gletsjers in IJsland. De lagune ontstond rond 1935 en is sindsdien uitgegroeid tot een oppervlakte van naar schatting 25 km², met een diepte van ongeveer 250 meter, waarmee het het diepste meer van IJsland is.

Het snelle verdwijnen van de gletsjers is een sobere mijlpaal in de klimaatcrisis. Gletsjers zijn cruciaal voor het reguleren van het klimaat van de aarde, doordat ze zonnestraling terugkaatsen en helpen de planeet af te koelen. Het verdwijnen van de gletsjers heeft het potentieel om de effecten van de opwarming van de aarde te versnellen.

Verantwoorde touroperators (zoals onze partner Reykjavík Excursions) en de bescherming en uitbreiding van plaatsen zoals het Vatnajökull Nationaal Park spelen allemaal een sleutelrol bij het behoud van het landschap en het informeren van bezoekers over de vernietigende kracht van de opwarming van de aarde.